Piše: Vojislava Crnjanski
Napomena: Tekst je prvobitno objavljen na Instagram profilu autorke, povodom hrvatskog izdanja romana „Carstvo životinja“ Žan-Batista del Amoa. Prenosimo ga uz saglasnost autorke.
Roman “Carstvo životinja” Žan-Batista del Amoa ima u sebi nešto od atmosfere koju nose brojgelovska platna, na kojima su se, u tmuran dan, razmileli svi oni seljaci, ali je začinjen i alegorijskim bizarnostima Hijeronimusa Boša. U mojoj glavi sve je to dodatno obojeno nekim krležijanskim valerom. Bukvalno brutalna i brutalno dobro napisana knjiga! Naturalistički ispričana, takoreći hiperrealistična saga o životu pet generacija jedne porodice, od kraja devetnaestog, pa kroz ceo dvadeseti vek, koja živi na farmi svinja. Priča je to sa mnogo slojeva, ali kada bi se ogolila i svela na bazični, dobili bismo sasvim jasnu poruku – kada zemlja negde upije mnogo krvi i mnogo zla, sve što na njoj raste i po njoj hoda uvučeno je u tu matricu; izopačeno je i sklono urušavanju, destrukciji, autodestrukciji i potpunom uništenju. Upravo to se dešava sa ovom porodicom. Beda, siromaštvo, blato, svinjsko gnojivo, sivilo i nad glavama i u glavama, porođaji i pobačaji u oborima, svinje koje jedu i svoje i ljudske defektne mladunce, ljudi koji ubijaju “praseći otpad” vitlanjem tela i udaranjem glave o zid (nalazim izvesnu analogiju sa sličnom scenom iz Bertolučijevog filma “Dvadeseti vek”, samo je tamo žrtva uskovitlanog fašiste/fašizma dečak, a ne prase)…
U romanu imamo i Prvi svetski rat, seljake koji se s bojišta vraćaju kao nakaze, zbog čega piju, pa počinju i da se ponašaju kao nakaze. Žene koje lude, ili beže u religiju, pa opet lude. Sveštenik alkoholičar i pedofil, čija se žrtva, dečak, veša o drvo posle saznanja da je njegov mučitelj mrtav. Mladi vojnik koji se ubija jer ne može da živi sa scenom jagnjeta dok ga u naručju nosi na klanje, u improvizovanu klanicu na bojištu, a ono mu, umiljato, sisa uho.
Priča prati život Eleonore, koja je na početku romana devojčica, usamljena, empatična i gladna ljubavi, sa ocem kog voli i koji umire bukvalno truleći u krevetu-sanduku, i hladnom majkom, histerično religioznom, ljubomornom, utopljenom u mržnji i prema sebi i prema kćerki i svetu. Na kraju romana, Eleonora je starica, čiji sin umire od raka izazvanog otrovima. Celog života ih koristi da poveća prinose i zaradi više, trujući tako i sebe i zemlju. Njeni su unuci propali, praunuci nesocijalizovani i izopšteni, a snaja poludela od večitog skičanja svinja koje muž, dever i svekar tuku, ubijaju, žrtvuju, odvajaju od mladunaca, guraju u premale pregrade “konclogora industrijskog stočarstva”… Na vrlo plastičan, kaljužan i brutalan način prikazan je dvadeseti vek kroz francusko selo, koje bi moglo biti i bilo koje drugo, i čovekov destruktivan i isto tako kaljužan odnos prema životinjama, drugim ljudima, porodici i samima sebi. I dok junaci kolju i čereče svinje, okačene o kuke, Del Amo “čereči” njihove individualne patologije i zagađene međusobne odnose koji vape za toplinom i saosećanjem.
“Na početku romana, gaskonjski nam pisac prikazuje svijet ruralnog, nepismenog i praznovjernog sela 19. stoljeća, svijet koji je s malim razlikama morao očito biti isti u Gaskonji, Šumadiji i Dalmatinskoj zagori,” napisao je Jurica Pavičić svojevremeno u sjajnom prikazu romana u “Jutarnjem listu”. Aludirajući na Del Amoovo vegetarijanstvo i ekološki aktivizam. On još dodaje: “Bilo bi pogrešno ‘Règne animal’ svesti na eko-aktivistički roman. Del Amoova knjiga je socijalno-obiteljska freska u kojoj podčinjavanje drugih životinja ide pod ruku s društvenim podčinjavanjem, s klasnom tupošću, praznovjerjem i patrijarhatom.” Naročito je zanimljiva ilustracija na hrvatskoj naslovnici, autora Ernsta Hekela, nemačkog biologa iz 19. veka, koji je proučavao embrionalni razvoj. Njegovi crteži prikazuju uporedni razvoj fetusa svinje, vola, kunića i čoveka. “Ono što vidimo je niz sličnih uvijenih crvića koji se tek u posljednjem stadiju razlikuju – i to neznatno, po detaljima šapica, njuške i repa. To je životinjsko carstvo: carstvo u kojem je čovjek samo jedan, ni po čemu izuzetni sisavac,” kaže Pavičić, a ja se slažem. Ali je taj sisar sebi dao pravo da potčini ostale vrste i prirodu, što mu se već duže vreme sveti, a moglo bi se završiti kao u Del Amoovom romanu – fatalno.
Autor nije za roman slučajno dobio uglednu nagradu Prix du Livre Inter.
Kakav je stil Del Amoa najbolje se vidi iz CITATA:
“Oblikovali su svinje po svojoj volji, stvorili nakazne životinje, prekomjerna rasta, čudovišne građe, koje više gotovo uopšte nemaju masnoće, nego samo mišiće. Proizveli su golema bića koja su istovremeno krhka, koja čak nemaju ni život, već sto osamdeset dva dana koja provedu vegetirajući u polumraku svinjca, srce i pluća samo da crpe i kisikom opskrbljuju krv, kako bi proizvodili sve više nemasna mesa pogodna za konzumaciju.”
“Taj strah ga tim više obuzima jer mu je Elise umrla pred očima, ne oglasivši se, ne pobunivši se, ne posegnuvši rukom za pokrivačem kako bi se pokušala rukom uhvatiti za ovaj svijet, kao da umiranje na koncu i nije ništa doli detalj, pomalo trivijalna formalnost, za čije izvršenje ne treba ni trunka hrabrosti, dok se on batrga u gluho doba noći, ne može udahnuti, guši se i cvili, naglo ustaje, stušti se niza stube, bosonog i u pidžami izlazi u dvorište. Pokušava doći do daha, riče poput islužene živine, poput prasca što ga guraju na utovarnu rampu…”
“Strah, bol i stid uništili su želju. Prizor rastvorenih tjela na ratištu. Kako ih uopće više poželjeti, znajući što se u njima nalazi? Posvuda vidi samo hodajuće vreće kože, utrobe iz kojih isparava, plave, žute, zelene od izlučevina, nečisti i organskih sokova.”
